Süni intellekt bazarı genişlənir – Statistika və faktlar

Süni intellekt çox vaxt superkompüter köməkçiləri, yaradıcı düşünə bilən maşınlar kimi gözdən keçirilir. Süni intellekt kompüterin və ya maşının insan zehninin bacarıqlarını təqlid etmək qabiliyyətinə aiddir; bu bacarıqlar adətən əvvəlki təcrübələrdən öyrənərək dili, qərarları və problemləri anlamaq və onlara cavab vermək üzərində qurulur.

“Azərbaycan müəllimi” bu araşdırmasında aparıcı dünya ölkələri üzrə süni intellekt texnologiyaları bazarının real durumunu təqdim edir.

Süni intellekt texnologiyaları bazarı olduqca genişdir və 2025-ci ildə təxminən 244 milyard ABŞ dolları həcmində qiymətləndirilir. Bu göstəricinin 2030-cu ilə qədər 800 milyard ABŞ dollarını keçəcəyi gözlənilir. 2025-ci ildə generativ süni intellekt bazarının həcmi isə 63 milyard ABŞ dolları olub.

Süni intellektin müxtəlif formaları var

Süni intellekt əsasən maşın öyrənməsi və dərin öyrənmə olmaqla iki yerə bölünür. Bunların da öz növbəsində təbii dilin emalı, kompüter görməsi, robototexnika və digər alt kateqoriyaları mövcuddur. Maşın öyrənməsi süni intellektin ən əsas və sadə forması hesab olunur. Maşın öyrənməsi ilə işləyən proqramlara insanlarla qarşılıqlı əlaqədə istifadə etmək üçün əvvəlcədən müəyyən edilmiş aydın parametrlər verilir və onların fəaliyyət dairəsi məhduddur. Bu, eyni zamanda süni intellektin ən geniş yayılmış formasıdır və sadə çat köməkçilərində, tətbiqlərdə, səsli əmrlərdə və digər məhdud funksiyalı istifadələrdə tətbiq olunur.
Dərin öyrənmə isə insanların süni intellektdən gözlədiyi anlayışa daha yaxındır. Dərin öyrənmə proqramlarında süni intellekt ilkin parametrlərə və məlumat dəstlərinə malik olur, lakin insanlarla qarşılıqlı əlaqə zamanı istifadəçi məlumatlarını da sistemə inteqrasiya edə bilir. Bu yolla AI istifadə edildikcə öyrənir və zamanla daha mürəkkəb və təkmil hala gəlir. Dərin öyrənmənin son dövrlərdəki inkişaf etmiş nümunələrinə "OpenAI"nin "ChatGPT"si və "Google"un "Gemini"si daxildir.

Generativ süni intellekt inkişaf etməyə davam edir

Generativ süni intellektin inkişafı 2022-ci ilin sonlarından geniş ictimaiyyətin diqqət mərkəzindədir. Bu texnologiya tamamilə yeni olmasa da son beş il ərzində bu cür proqramlar artıq mövcud idi, bu  sahədə irəliləyişlər heyrətamiz olub. Generativ süni intellekt, adından da göründüyü kimi, mətn, şəkil, musiqi və digər məzmun növlərini yarada bilən proqramlara aiddir. 2022-ci ilin sonunda "ChatGPT"nin istifadəyə verilməsi ilə bu sahəyə "Google", "Microsoft", "Amazon" və İlon Maskın "X" platforması da qoşulub.
Onların hamısı müxtəlif startap şirkətləri vasitəsilə ən qabaqcıl generativ süni intellekti inkişaf etdirmək uğrunda rəqabət aparırlar. Lakin bu inkişaf qüsursuz deyil: generativ süni intellekt şirkətləri müəllif hüquqları ilə qorunan mətn və şəkillər üzərində modellərini öyrətməkdə, yazıçı və rəssamların hüquqlarını nəzərə almamaqda ittiham olunublar.

2025-ci ildən etibarən generativ süni intellekt sahəsində yeni bir inkişaf mərhələsi – agent əsaslı (agentic) süni intellekt meydana çıxıb. Bunlar əvvəlki modellərin imkanlarını aşaraq daha dərin araşdırmalar aparmağa və kompleks problemləri həll etməyə qadir olan güclü AI modelləridir. Bu sistemlər mürəkkəb düşünmə və mərhələli planlaşdırma mexanizmlərindən istifadə edirlər. Bu bazarın 2025–2030-cu illər arasında sürətlə, eksponensial şəkildə böyüyəcəyi gözlənilir.

Süni intellekt qatarı sürətlə irəliləyir

Dərin və maşın öyrənməsindəki irəliləyişlər, eləcə də bu proqramların qlobal iqtisadiyyata göstərə biləcəyi böyük təsir nəzərə alındıqda, inkişaf etmiş iqtisadiyyatların hamısında süni intellektin davamlı və rəqabətli şəkildə inkişaf etdiriləcəyi gözləniləndir. Rəqibləri üzərində üstünlük qazanmaq istəyən hər bir şirkət gecikməməli və bu sahəyə erkən mərhələdə qoşulmalıdır ki, geridə qalmasın.

ABŞ-də süni intellekt  

Süni intellekt hazırda demək olar ki, hər bir sənayedə əsas mövzudur. Dünyanın ən böyük iqtisadiyyatı olan ABŞ bu inkişafın mərkəzidir. Burada texnologiya nəhəngləri, startaplar yerləşir və bir neçə başqa şirkət kimi süni intellektdən istifadə etmək üçün resurslara malikdir. ABŞ süni intellekt bazarı böyükdür və böyüyür, təxminən 74 milyard ABŞ dolları həcmindədir və illik 30 faiz artım tempindədir. ABŞ-nin bu təsirli artım tempini qorumaq üçün üstünlükləri və oyunçuları var, lakin digər ölkələr üzərində liderliyini itirməmək üçün bazarlara və şirkətlərə diqqətli yanaşmaq lazımdır.

Generativ süni intellekt bazarının həcmi  isə  təkcə 2023-cü ildə 21,65 milyard ABŞ dolları təşkil edib.

Almaniyada süni intellekt

2030-cu ilə qədər süni intellekt bazarının təxminən 30 milyard avro dəyərində qiymətləndiriləcəyi gözlənilir. Bu sahədəki texnoloji irəliləyişlər sürətlə böyüyən bir bazar deməkdir. Saxtakarlığın aşkarlanması, onlayn müştəri dəstəyi və çatbotlar süni intellektdən hazırda istifadə edilən bir neçə üsuldur. Gələcəkdə süni intellektdən gündəlik işlərə kömək etmək üçün avtomatlaşdırılmış avtomobillər və ya hətta robotlar üçün istifadə etmək olar. Almaniya həyatın bir çox aspektlərində texnoloji irəliləyişlər əvəzinə daha ənənəvi analoq metodları seçməsi ilə tanınsa da, bəzi insanlar süni intellektdən iqlim dəyişikliyi kimi problemlərin həllinə kömək edəcəyinə də ümid edirlər.

Almaniyadakı müəssisələrin təxminən 32 faizinin 2023-cü ildə süni intellektdən istifadə etdiyi bildirilir. Bu rəqəm qlobal orta göstəricidən bir qədər aşağı və Çin, Sinqapur və Hindistan kimi ölkələrdən xeyli aşağı idi. Süni intellektə investisiya qoyuluşu Almaniyadakı şirkətlər üçün prioritet kimi görünmür, yalnız 37 faizi 2024-cü il ərzində süni intellektə investisiya qoyduğunu bildirib. 
Almaniyada generativ süni intellekt bazarının dəyəri 1,79 milyard avro,  süni intellekt şirkətlərinin sayı 1250, maşın öyrənmə bazarının bazar ölçüsü 2.02 milyard avro təşkil edir.

Birləşmiş Krallıqda süni intellekt

Birləşmiş Krallıq dünyada süni intellekt texnologiyalarını inkişaf etdirən  aparıcı ölkələrdən biridir. Hər biri Avropa ölkəsindən daha böyük və daha bacarıqlı olan ABŞ və ya Çin ilə rəqabət aparmasa da, Birləşmiş Krallıq hələ də aparıcı süni intellekt inkişaf edən ölkələr arasında yüksək yerdədir. Onun süni intellekt bazarı böyükdür və böyüyür və 2025-ci ildə təxminən 6 milyard funt-sterlinq təşkil edib. Önümüzdəki illərdə artımda yavaşlama gözlənilmədiyi üçün süni intellekt bazarı Böyük Britaniya daxilində böyüməyə və genişlənməyə davam edəcək.

Böyük Britaniyanın dövlət sektorunda generativ süni intellektdən xeyli istifadə olunur və məktəb və universitet işçilərinin üçdə birindən çoxu iş yerində bu texnologiyadan istifadə edir. Böyük Britaniya süni intellekt CCTV bazarının həcmi 2023-cü ildə 953 milyon ABŞ dolları təşkil edib.

Çində süni intellekt

Çin süni intellekt tədqiqatlarına milyardlarla dollar xərcləyir və maliyyələşdirmə, istedad və sadə ambisiya baxımından bir çox rəqibini geridə qoyur. Bəs investisiyanı innovasiyaya çevirə bilərmi? İndi aparat və alqoritmlərin imkanları yaxşılaşdıqca, süni intellekt getdikcə daha mürəkkəb vəzifələri öz üzərinə götürərkən yavaş-yavaş insan qabiliyyətləri sahəsinə doğru irəliləyir. Texnologiyanın geniş istifadəsi məhsuldarlığı əhəmiyyətli dərəcədə artırmaq və qlobal səhnədə mühüm rəqabət üstünlükləri yaratmaq potensialına malikdir. Nəticə etibarilə, dünya ölkələri qlobal liderlik uğrunda yarışır və ön sıralarda süni intellektin inkişafını milli prioritet elan edən Çin dayanır. Dövlətin tam dəstəyi ilə Çin şirkətləri süni intellekt texnologiyasını araşdırır, inkişaf etdirir və ona investisiya qoyur. Lakin bu səylərin sənayenin bu gün üzləşdiyi çətinlikləri aradan qaldırıb innovasiyaya gətirib çıxara biləcəyi hələ də məlum deyil.

Sinqapurda süni intellekt

Süni intellekt dünya miqyasında sənaye sahələrində inqilab edir və Sinqapur sektorda aparıcı innovasiya mərkəzinə çevrilib. Son illərdə şəhər-dövlət özünü dünyanın aparıcı ağıllı şəhərlərindən biri kimi təqdim edərək, IoT, robototexnika və süni intellekt texnologiyalarına investisiya cəlb edib. Ölkə həmçinin hökumətin dəstəyi ilə süni intellektdən istifadə edərək müxtəlif sənaye sahələrini dəyişdirmək üçün onun böyüməsində və tətbiqində istifadə etmək üçün bu sahədə tədqiqatları gücləndirir. Bu təşəbbüslər 2023-cü ildə sektora təxminən 2 milyard ABŞ dolları məbləğində investisiya qoyulması ilə nəticələnib və ölkəni qlobal miqyasda öncü mövqeyə gətirib.

Cənubi Koreyada süni intellekt

Süni intellektin (Sİ) sürətlə yüksəlişi bütün dünyada dalğalar yaratdı və texnologiyaya həvəsli Cənubi Koreya iqtisadiyyatı da buna qoşulmaq əzmində idi. Sİ uzun müddətdir ki, daha çox elmi fantastika və futurologiya sahəsində nəzərdən keçirilirdi; lakin, "ChatGPT" kimi generativ Sİ xidmətləri də daxil olmaqla, bu sahədəki son inkişaflar texnologiyaya geniş marağı yenidən artırdı. Dünyanın ən innovativ on ölkəsi arasında yer almasını əks etdirən Cənubi Koreya, bütün sektorlarda Sİ-ni fəal şəkildə inkişaf etdirən və təlim keçən minlərlə müəssisəyə ev sahibliyi edirdi.