Təsviri incəsənət dərsində reflektiv düşünmənin formalaşdırılması – Sinif təcrübəsindən

Təsviri incəsənət dərsi çox zaman şagirdlər və hətta bəzən müəllimlər tərəfindən yalnız “rəsm çəkmək” kimi qəbul olunur. Halbuki bu fənn uşağın düşünmə tərzini, müşahidə qabiliyyətini, duyğularını ifadə etmə bacarığını və özünəinamını formalaşdıran güclü pedaqoji vasitədir. Mən bir müəllim olaraq illərdir müşahidə edirəm ki, təsviri incəsənət dərsində yaradılan mühit şagirdin təkcə əl bacarığını yox, daxili dünyasını da üzə çıxarır.

Bu yazıda dərslərimdə tətbiq etdiyim və şagirdlərdə reflektiv düşünmə bacarığını gücləndirən sadə, lakin təsirli bir üsul haqqında təcrübəmi bölüşmək istəyirəm.

6–7-ci siniflərdə dərs zamanı tez-tez belə bir vəziyyətlə qarşılaşırdım: bəzi şagirdlər rəsmi çəkir, amma nə üçün məhz belə çəkdiklərini izah etməkdə çətinlik çəkirdilər. Digərləri isə “bacarmıram”, “məndən rəsm çıxmaz” kimi ifadələrlə dərsdən geri çəkilirdilər. Bu mənə göstərdi ki, problem texnikada yox, öz fikrini dərk və ifadə etmə bacarığındadır.

Tətbiq etdiyim üsul “Rəsmin danışdığı an” üsuludur. Bu üsulu tətbiq etməzdən əvvəl şagirdlərə belə bir cümlə ilə müraciət etdim: “Bu gün biz rəsmi çəkməyəcəyik, rəsmin bizimlə danışmasına imkan verəcəyik.”

Şagirdlərə bir mövzu verdim (məsələn: “Rənglərdə hisslərim”). Onlardan xahiş etdim ki, rəsmi çəkməzdən əvvəl 2 dəqiqə sadəcə düşünsünlər: “Bu gün özümü necə hiss edirəm?”, “Hansı rəng mənə bu hissi xatırladır?”

Texniki mükəmməllik əsas götürülmədi. Əsas şərt bu idi: rəsmdə hisslər əks olunsun. Şagirdlər sərbəst şəkildə rəng seçimi etdilər.

Dərsin ən vacib hissəsi refleksiya oldu. Hər şagird işini bitirdikdən sonra aşağıdakı cümləni tamamladı: “Bu rəsmdə mən … hiss etdim”, “Bu rəngi seçməyimin səbəbi … oldu”. Maraqlısı odur ki, rəsmi zəif olan şagirdlər belə bu mərhələdə özlərini rahat ifadə etdilər. Çünki burada “düz” və ya “səhv” yox idi – şəxsi fikir vardı.

Bu üsuldan sonra dərslərdə bir neçə müsbət dəyişiklik müşahidə etdim: Şagirdlər rəsmlərinə daha çox dəyər verməyə başladılar. “Bacarmıram” deyən uşaqlar fikirlərini bölüşməkdən çəkinmədilər. Sinifdə qarşılıqlı hörmət və empatiya mühiti yarandı. Şagirdlər təkcə müəllimin rəsmi qiymətləndirməsini yox, öz işini dərk etməyi öyrəndilər.

Bu təcrübə mənə bir daha sübut etdi ki, təsviri incəsənət dərsi sadəcə estetik bacarıq yox, şəxsiyyət formalaşdıran bir fəndir. Müəllim olaraq bizim vəzifəmiz şagirdə “necə çəkməyi” yox, “nəyi və niyə çəkdiyini” düşündürməkdir.

Mən inanıram ki, hər müəllimin sinifdə yaşadığı kiçik təcrübələr böyük pedaqoji dəyərə malikdir. Bu təcrübələri paylaşmaq isə bizi təkcə dərs deyən yox, öyrədən və öyrənən peşəkar cəmiyyətin üzvü edir.