“Sosial media şirkətləri uşaqlar üçün tələlər qurur” – ABŞ-də tarixi məhkəmə prosesi

ABŞ-də bu həftə dünyanın ən böyük sosial media şirkətlərinə qarşı məhkəmə prosesi başlayıb.  

“Azərbaycan müəllimi” xarici mətbuata istinadən xəbər verir ki, proses uşaqlar üçün sosial medianın dizaynını yenidən formalaşdıra bilər. Məhkəmə sosial media şirkətlərini uşaqlara vurulduğu iddia edilən ziyana görə məsuliyyətə cəlb etməyə çalışır.   
İddiaçı tərəf “Meta” və “YouTube” şirkətlərini uşaqların psixi sağlamlığına zərər verən asılılıq yaradan xüsusiyyətlər hazırlamaqda ittiham edir.

Bazar ertəsi "Instagram"ın sahibi “Meta” və "Google"a məxsus “YouTube” Los-Anceles dairə Ali Məhkəməsi qarşısına çıxıb. Adıçəkilən şirkətlər gənc istifadəçilərin psixi sağlamlığına zərər verən asılılıq yaradan məhsulları qəsdən dizayn etməkdə ittiham olunublar.

Ölkənin 29 ştatından olan vəkillər “Meta” şirkətini aşağıdakılara məcbur edəcək bir qadağa tələb ediblər: 13 yaşdan kiçik istifadəçilərə məxsus olduğu bilinən bütün hesabları silmək; şirkətin "Facebook" və "Instagram" vasitəsilə 13 yaşdan kiçik istifadəçilər haqqında topladığı məlumatları və bu cür məlumatlardan istifadə edən alqoritmləri və generativ süni intellekt alətlərini ləğv etmək.

Prosesdə əvvəlcə adı hallanan “TikTok” və “Snapchat” açıqlanmayan məbləğlər müqabilində məhkəmə ilə razılaşma əldə ediblər.
Bu iş ölkə üzrə yüzlərlə oxşar iddianın taleyini müəyyən edə biləcək presedent kimi qiymətləndirilir.

“Sosial media şirkətləri tələlər qurur”

Məhkəmədə çıxış edən iddiaçı tərəfin vəkili Mark Lanier bir sıra sənədlərə və araşdırmalara istinad edərək bildirib ki, adıçəkilən şirkətlər “uşaqların beynində asılılıq formalaşdırıb”.

İddiaçı bildirib ki, o, uşaq yaşlarında sosial mediaya aludə olduqdan sonra ciddi psixi zərər görüb. M.Lanierin sözlərinə görə, o, altı yaşında “YouTube”dan, doqquz yaşında isə “Instagram”dan istifadə etməyə başlayıb və ibtidai məktəbi bitirməzdən əvvəl “YouTube”da 284 video paylaşıb. “Onlar sadəcə tətbiqlər yaratmırlar; tələlər qururlar,” – deyə M.Lanier bildirib.

M.Zukerberqin məhkəmədə ifadə verməsi gözlənilir

"Meta"nın vəkilləri isə sosial media asılılığı ilə bağlı elmi konsensusun olmadığını bildirərək iddia ediblər ki, iddiaçının psixi sağlamlıq problemləri platformadan istifadə ilə deyil, ailə problemləri, emosional zorakılıq, bədən görünüşü ilə bağlı narahatlıqlar və bullinqlə əlaqədardır.

“YouTube”un sözçüsü Jose Castaneda deyib ki, “bu şikayətlərdəki iddialar sadəcə həqiqətə uyğun deyil”.

Bir neçə həftə davam edəcəyi gözlənilən məhkəmə prosesində “Meta”nın rəhbəri Mark Zukerberq və “Instagram”ın rəhbəri Adam Mosseri də daxil olmaqla rəhbər şəxslərin ifadə verəcəyi gözlənilir. Texnologiya şirkətləri ittihamları rədd edir və gənc istifadəçilər üçün qoruyucu mexanizmlərə istinad edirlər. Onlar həmçinin ABŞ qanunvericiliyinə əsasən məsuliyyətdən qorunduqlarını bildirirlər.
Məhkəmənin hökmü sosial media platformalarının uşaqlar üçün necə tənzimlənməsi və dizayn edilməsi baxımından genişmiqyaslı nəticələrə səbəb ola bilər.

Uşaqlar üçün sosial mediaya qarşı məhdudiyyətlərin tətbiqi bağlı müzakirələr davam edir. Eyni zamanda, Nyu-Meksiko ştatında “Meta”nın gənc istifadəçiləri cinsi istismardan qorumaqda uğursuz olduğu iddia edilən başqa bir məhkəmə prosesində açılış çıxışları başlayıb.