Qlobal çağırışlar  və təhsil düşüncələri

Bugünkü dünya daha çox qarşılıqlı asılılıq, informasiya axını və mədəniyyətlərarası təmasla xarakterizə olunur. Qloballaşma prosesi təkcə iqtisadi və texnoloji sahələri deyil, eyni zamanda insanın formalaşmasında ən mühüm amil olan təhsil sistemini də əsaslı şəkildə dəyişir. Belə bir dövrdə təkcə milli çərçivələrlə məhdudlaşan, yalnız lokal bilik və bacarıqlara əsaslanan təhsil modeli artıq yetərli görünmür. İnsanların dünya vətəndaşı kimi yetişdirilməsi, qlobal problemləri anlamaq və onlara cavab vermək bacarığı qazanması müasir dövrün əsas təhsil çağırışlarına çevrilir. Məhz bu ehtiyacdan doğaraq “qlobal təhsil” anlayışı formalaşıb və günümüzdə təhsil siyasətçiləri, alimlər, müəllimlər üçün vacib konsepsiyalardan birinə çevrilib. Qlobal təhsil - insanı təkcə akademik deyil, həm də etik, mədəni və sosial baxımdan hazırlayan, onu həm yerli, həm də qlobal reallıqlara cavab verə bilən fərd kimi yetişdirməyə çalışan bir yanaşmadır. Bu yazıda biz qlobal təhsilin nə olduğu, onun əhəmiyyəti, müasir düşüncə sahiblərinin bu anlayışa münasibəti, həmçinin onun necə inkişaf etdirilə biləcəyi ilə bağlı bir pedaqoji etüd təqdim edəcəyik.

Qlobal təhsil nədir və onun əsas prinsipləri hansılardır?

“Qlobal təhsil” anlayışı ilk baxışda yeni və mücərrəd təsir bağışlasa da, əslində kökləri insan hüquqları, sülh, mədəni müxtəliflik və qarşılıqlı məsuliyyət kimi fundamental dəyərlərə söykənir. Bu anlayış XX əsrin sonlarında qloballaşma proseslərinin sürətlənməsi ilə daha geniş yayılmağa başlamışdır. UNESCO, OECD kimi beynəlxalq təşkilatlar bu sahədə aparıcı mövqe tutaraq, qlobal təhsilin məqsədlərini və prinsiplərini müəyyənləşdirmişlər. Onların yanaşmasına görə, qlobal təhsil insanların dünyanı dərk etməsinə, qlobal problemləri anlamağa və bu problemlərin həllində yardımçı ola bilən təhsil formasıdır.

Qlobal təhsil, hər şeydən öncə, fərdin dünyaya baxışını formalaşdırır. O, şagirdlərə və tələbələrə yalnız coğrafi və tarixi biliklər deyil, həm də mədəniyyətlərarası anlaşma, ekoloji şüur, sülhə yönəlik düşüncə və sosial ədalət kimi sahələrdə düşünmə bacarıqları aşılayır. Bu baxımdan  qlobal təhsil sadəcə yeni bir fənn və ya proqram deyil, daha çox ümumi təhsil fəlsəfəsinin transformasiyasıdır. Yəni bu, hansısa ayrıca dərs deyil, bütün təhsil mühitinə inteqrasiya olunmalı olan bir yanaşmadır.
İlkin araşdırmalar onu göstərir ki, qlobal təhsil haqqında danışarkən, ilk növbədə, onun prinsiplərinə diqqət yetirmək mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Son qənaətlər də ondan ibarətdir ki, qlobal təhsilin bir neçə əsas prinsipi vardır. Və bu prinsiplər onun mahiyyətini dərk etmək baxımından xüsusi önəm daşıyır. Onları nəzərdən keçirək.

1. Beynəlxalq məsuliyyət və həmrəylik. Qlobal təhsil insanları yalnız öz ölkəsinə deyil, bütövlükdə bəşəriyyətə münasibətdə məsuliyyətli fərd kimi yetişdirməyə çalışır. Bu prinsipə görə, bir ölkədəki sosial, ekoloji və ya iqtisadi problem digər ölkələrin insanlarını da maraqlandırmalıdır.
2. Mədəni müxtəlifliyin qəbul olunması. Qlobal təhsil multikultural dəyərləri təbliğ edir, stereotiplərin və ayrı-seçkiliyin aradan qaldırılmasına yardım edir. Fərqli dillərə, dinlərə və həyat tərzinə hörmətlə yanaşmağı, qarşılıqlı anlaşmanı gücləndirir.
3. Ədalət və bərabərlik. Sosial və iqtisadi bərabərsizliyə qarşı tənqidi baxış, gender bərabərliyi və insan hüquqları qlobal təhsilin təməlini təşkil edir. Bu, eyni zamanda, davamlı inkişaf məqsədlərinə uyğun gəlir.
4. Sülh və zorakılıqdan uzaq mədəniyyət. Qlobal təhsil münaqişələrin dinc yolla həllinə, empatiya və dialoq mədəniyyətinə əsaslanır. Şagirdlərə münaqişə şəraitində alternativ yollar axtarma bacarıqları öyrədilir.
5. Davamlılıq və ekoloji məsuliyyət. İqlim dəyişikliyi, resursların tükənməsi, ətraf mühitin qorunması kimi məsələlər bu təhsilin mühüm tərkib hissəsi kimi istifadə olunur. Fərdlərin planetin gələcəyi üçün məsuliyyət hissi daşıması təşviq edilir.

Qlobal təhsil, eyni zamanda, tənqidi düşüncə, analitik qabiliyyət, media savadlılığı və informasiyanın düzgün dəyərləndirilməsi kimi bacarıqları da inkişaf etdirir. Beləliklə, bu yanaşma yalnız bilik ötürmək deyil, həm də təhsil alanı formalaşdırmaq və aktiv vətəndaş mövqeyini gücləndirmək məqsədi daşıyır.

Məktəblərdə və ali təhsil müəssisələrində bu prinsiplərin tədris prosesinə necə inteqrasiya ediləcəyi isə artıq pedaqoji və metodoloji müzakirələrin əsas mövzusuna çevrilmişdir. Müəllimlərin bu prinsipləri mənimsəməsi və onları dərs prosesinə daxil etməsi qlobal təhsilin uğurla həyata keçirilməsinin əsas şərtidir.

Qlobal təhsilin zəruriliyi

Qlobal təhsil sadəcə müasir dövrün dəbi deyil, getdikcə daha da mürəkkəbləşən və bir-birinə sıx bağlı olan dünyada yaşamaq və işləmək üçün zəruri olan yeni bilik və bacarıqlara yiyələnmənin zərurətidir. Dünya qarşılıqlı asılılıq mərhələsinə keçmişdir. Artıq bir ölkədə verilən qərar, atılan addım, hətta fərdi davranış belə, digər regionlara təsir göstərə bilir. Bu reallıq fonunda təhsilin də yalnız lokal problemlərlə məhdudlaşması mümkün deyildir. Fərdin həm yerli, həm də qlobal miqyasda düşünə bilməsi, dünyada baş verən hadisələri anlama bacarığı və onlara münasibət bildirmək imkanları formalaşmalıdır. Məhz bu məqsədlə qlobal təhsil həyati əhəmiyyət daşıyır.

İlk növbədə, qlobal təhsil insanların dünyaya açıq düşüncə ilə yanaşmasına şərait yaradır. Bu isə yalnız məlumatlı olmaq deyil, eyni zamanda, tənqidi düşünmək, müxtəlif perspektivləri anlamaq, empatiya bacarıqlarının inkişafını tələb edir. Çünki insanları sadəcə faktlarla tanış edən deyil, onları bu faktlara münasibət bildirməyə təşviq edən təhsil sistemi artıq müasir dövrün tələbinə çevrilmişdir.

Qlobal təhsilin əhəmiyyətini artıran əsas səbəblərdən biri də qlobal problemlərin miqyası və təcili xarakteridir. İqlim dəyişikliyi, yoxsulluq, pandemiyalar, kütləvi miqrasiya, zorakılıq, sosial ayrı-seçkilik və informasiya manipulyasiyası kimi məsələlər təkcə bir ölkəyə aid deyildir. Onların həlli üçün beynəlxalq əməkdaşlıq və qlobal düşüncə tələb olunur. Bu baxımdan, qlobal təhsil fərdləri bu problemləri anlamağa və onların bir parçası olduqlarını dərk etməyə yönəldir.

Bundan əlavə, qlobal əmək bazarının tələbləri də dəyişməkdədir. Beynəlxalq şirkətlər, çoxmillətli təşkilatlar və rəqəmsal iqtisadiyyat çevik, müxtəlif mədəniyyətlərlə işləmə bacarığı olan, dil biliklərinə və interkultural savadlılığa malik işçi qüvvəsinə ehtiyac duyur. Bu isə artıq yalnız peşə bilikləri ilə deyil, həm də dünyagörüşü və münasibətlə bağlı bir məsələdir. Qlobal təhsil bu tələblərə uyğun gələn səriştələrin (kompetensiyaların) formalaşdırılmasında mühüm rol oynayır.

Qlobal təhsil həm də sosial ədalət və vətəndaş məsuliyyəti mövzularında fərqlilik yaradır. Bu təhsil yanaşması insan hüquqlarının, cəmiyyətin zəif təbəqələrinin müdafiəsini, gender bərabərliyini və inklüzivliyi təşviq edir. Fərdlər sosial hadisələrə biganə qalmır, onları dərk etməyə və dəyişdirməyə çalışır. Bu isə təhsilin transformativ gücünü - cəmiyyəti dəyişmə vasitəsini ortaya qoyur.
Eyni zamanda, qlobal təhsil sülh və tolerantlıq mədəniyyətinin inkişafına xidmət edir (Müxtəlif mədəniyyətləri, dinləri, həyat tərzlərini tanıyan və onlara hörmətlə yanaşan bir fərd zorakılığa deyil, dialoqa üstünlük verəcəkdir). Belə fərdlərin çoxluğu isə həm lokal, həm də beynəlxalq səviyyədə daha sabit və tolerant cəmiyyətlərin əsasını təşkil edir.

Nəhayət, qlobal təhsil gələcəyin təhsilidir. Bu təhsil modeli fərdləri yalnız mövcud dünyaya deyil, həm də daim dəyişən və qabaqcadan görünməsi çətin olan gələcəyə hazırlayır. O gələcək ki, orada söhbət yalnız “nə bilirik?” sualından deyil, daha çox “dünya qarşısında hansı mövqedəyik və hansı məsuliyyəti daşıyırıq?” sualından gedir.

Bu səbəblərdən qlobal təhsil təkcə məktəblərin deyil, cəmiyyətin bütün təbəqələrinin marağında olmalı, dövlət siyasətindən müəllim hazırlığına qədər hər mərhələdə öz yerini tapmalıdır.

Qlobal təhsilə yanaşmalar: tədqiqatçıların baxışları

Qlobal təhsil anlayışı müasir pedaqoji və fəlsəfi düşüncənin diqqət mərkəzində olan məsələlərdəndir. Bu anlayış təkcə təhsil texnologiyaları və metodları ilə bağlı deyil, həm də insanın dünyadakı mövqeyi, məsuliyyəti və gələcək nəsillərin necə formalaşdırılacağı sualları ilə sıx bağlıdır. Müxtəlif sahələrdən olan tanınmış şəxsiyyətlər bu məsələyə fərqli prizmalardan yanaşsalar da, ümumi məqam ondan ibarətdir ki, təhsil yalnız lokal ehtiyaclara deyil, qlobal çağırışlara cavab verməlidir.
Braziliyalı pedaqoq Paulo Freire qlobal təhsil ideyasının ideoloji və sosial təməlini qoyan təhsilşünaslardandır. Onun “Məzlumların pedaqogikası” (“Pedagogy of the Oppressed”) adlı əsərində vurğuladığı əsas fikir ondan ibarətdir ki, təhsil sadəcə informasiya ötürmək deyil, insanın azad düşünən, ictimai proseslərdə iştirak edən və ədalət uğrunda mübarizə aparan bir fərd kimi formalaşması prosesidir. Freireyə görə, tənqidi düşünmə və ictimai şüurun formalaşdırılması qlobal təhsil üçün əsas şərtlərdən biridir. O, təhsili dəyişdirici bir güc, insanı dünyanı “oxumağa” və sonra onu “yenidən yazmağa” sövq edən vasitə kimi görürdü.
Amerikalı filosof və hüquqşünas Martha Nussbaum isə qlobal təhsili etik və humanitar əsaslar üzərində qurulmalı olan bir yanaşma kimi təqdim edir. Onun fikrincə, müasir təhsil sistemləri texniki bilikləri önə çıxararaq, insani və əxlaqi dəyərləri kölgədə qoyur. Halbuki qlobal vətəndaş yetişdirmək üçün insanda empati, mədəniyyətlərə hörmət, fərqliliklərə dözümlülük kimi keyfiyyətlər formalaşdırılmalıdır. Nussbaumun “İnsanlığın yetkinləşməsi” (“Cultivating Humanity”) adlı əsərində qlobal təhsil anlayışı insanın həm yerli, həm də qlobal miqyasda məsuliyyətli vətəndaş kimi formalaşması, yetkinləşməsi kontekstində təqdim olunur.
Fransız filosof Edgar Morin isə təhsilin gələcəyini qlobal problemlərin kontekstində düşünməyi təklif edir. Onun UNESCO üçün hazırladığı “Gələcək üçün yeddi dərs” adlı sənəddə (“Seven Complex Lessons in Education for the Future”) qeyd edilir ki, təhsil insanı sadəcə ayrı-ayrı elmlərlə tanış etməməli, onu bütöv və kompleks şəkildə düşünə bilən şəxsiyyətə çevirməlidir. Morinin fikrincə, təhsilin məqsədi insanı təkcə informasiya ilə yükləmək deyil, onu dünyanı dərk edən, fərqli sahələr arasında əlaqə qura bilən və qlobal problemlərə həssas olan bir vətəndaşa çevirməkdir.

Qlobal təhsil anlayışı təkcə fərdi mütəfəkkirlərin ideyaları ilə məhdudlaşmır. UNESCO, OECD, UNICEF kimi beynəlxalq təşkilatlar bu konsepsiyanın təşviqində və inkişafında önəmli rol oynayırlar. UNESCO-nun “Qlobal vətəndaşlıq təhsili” (Global Citizenship Education - GCED) təşəbbüsü bu sahədə aparıcı proqramlardan biridir. Bu proqramda əsas məqsəd insanların qlobal problemlər qarşısında fəal mövqe tutması, fərqliliyə hörmət, insan hüquqları və sülh mədəniyyəti kimi dəyərlərin təşviq edilməsidir.
OECD isə təhsildə “21-ci əsr bacarıqları”nı ön plana çıxararaq, tənqidi düşünmə, əməkdaşlıq, mədəniyyətlərarası kommunikasiya, rəqəmsal savadlılıq kimi sahələri qlobal təhsilin ayrılmaz hissəsi hesab edir. Bu təşkilatlar göstərir ki, qlobal təhsil artıq yalnız nəzəri müzakirə deyil, eyni zamanda, praktik siyasətə çevrilməkdədir.

Qlobal təhsil haqqında bu müasir yanaşmalar göstərir ki, bu konsepsiya sadəcə elmi anlayış deyil, həm də fəlsəfi, etik və sosial ölçüləri olan genişmiqyaslı bir təhsil modelidir. Bu modelin həyata keçirilməsi üçün isə müəllim hazırlığından tutmuş, təhsil proqramlarının məzmununa qədər hərtərəfli dəyişikliklərə ehtiyac vardır.

Qlobal təhsilin məzmunu necə olmalıdır?

Qlobal təhsil ideyasının uğurla həyata keçirilməsi, ilk növbədə, onun məzmununun dəqiq və məqsədyönlü şəkildə müəyyən olunmasından asılıdır. Yəni bu təhsil modeli yalnız prinsiplərlə və niyyətlərlə deyil, eyni zamanda, dərs proqramlarında, dərsliklərdə, metodikalarda öz əksini tapmalıdır. Bəs qlobal təhsilin məzmunu konkret olaraq nələri əhatə etməlidir?
Birinci, qlobal problemlər haqqında bilikləri. Qlobal təhsilin əsas komponentlərindən biri beynəlxalq miqyasda narahatlıq doğuran məsələlər haqqında məlumatlılıqdır. Bunlara iqlim dəyişikliyi, yoxsulluq, zorakılıq, silahlı münaqişələr, insan hüquqları pozuntuları, miqrasiya, gender bərabərsizliyi, pandemiyalar və digərləri daxildir. Məzmun bu problemlərin səbəblərini, nəticələrini və mümkün həll yollarını təqdim etməlidir. Şagirdlər bu problemlərlə bağlı müxtəlif ölkələrdəki vəziyyətləri müqayisə etməyi öyrənməlidirlər.
İkinci, mədəniyyətlərarası anlayış və empati. Qlobal təhsil mədəniyyətlərarası dialoqun vacibliyini vurğulamalıdır. Dərslik və proqramlarda müxtəlif xalqların tarixi, ənənələri, dilləri və inancları haqqında məlumatlar təqdim olunmalıdır. Məqsəd şagirdlərdə “biz və onlar” ayrı-seçkiliyini deyil, ortaq bəşəri kimlik və qarşılıqlı hörmət anlayışını formalaşdırmaqdır.

Bu istiqamətdə ədəbiyyat dərslərində fərqli mədəniyyətlərə məxsus nümunələr, tarix dərslərində bir hadisəyə müxtəlif xalqların baxış bucaqları yer ala bilər.
Üçüncü, tənqidi və analitik düşüncə bacarıqları. Qlobal təhsil yalnız bilik ötürmək deyil, həm də şagirdin düşünmə tərzini formalaşdırmaq məqsədi daşıyır. Məzmun elə hazırlanmalıdır ki, şagird informasiya bolluğu qarşısında düzgün seçim etməyi, informasiya mənbələrini qiymətləndirməyi və tənqidi suallar verməyi öyrənsin. Çünki bu bacarıqlar saxta xəbərlərlə, manipulyasiya ilə dolu informasiya cəmiyyətində yaşamaq üçün həyati önəm daşıyır.

Dördüncü, əxlaqi və sosial məsuliyyət. Qlobal təhsil şagirdlərdə vicdanlı, məsuliyyətli və fəal vətəndaşlıq hissi aşılamalıdır. Burada söhbət yalnız öz ölkəsinə deyil, bütün insanlığa qarşı cavabdehlik hissindən gedir. Məzmun elə qurulmalıdır ki, şagirdlər “mən bu dünyada nəyi dəyişə bilərəm?” sualını verməyə təşviq olunsun.

Sosial ədalət, insan haqları, könüllülük, ictimai fəallıq və sosial təşəbbüslər dərs materiallarında öz yerini tutmalıdır.
Beşinci, əməkdaşlıq və ünsiyyət bacarıqları. Qlobal problemlər fərdi deyil, kollektiv yanaşma tələb edir. Ona görə də qlobal təhsilin məzmunu komanda işi, dialoq, empati və konfliktin dinc yolla həlli kimi bacarıqları inkişaf etdirməlidir. Məsələn, müzakirələr, debatlar, qrup layihələri kimi metodlarla şagirdlər həm bir-birindən öyrənir, həm də sosial bacarıqlarını inkişaf etdirirlər.
Altıncı, rəqəmsal və media savadlılığı. Müasir dövrdə informasiya, əsasən, rəqəmsal platformalardan alınır. Qlobal təhsil bu sahəni də əhatə etməli, şagirdlərə media manipulyasiyalarını tanımaq, dezinformasiyadan qorunmaq, etibarlı mənbələri ayırd etmək kimi bacarıqları öyrətməlidir. Rəqəmsal texnologiyalar həm də beynəlxalq əməkdaşlıq üçün əla imkanlar təqdim edir (məsələn, onlayn məktəblərarası layihələr).

Qlobal təhsilin məzmunu hər hansı bir ayrıca fənnin yox, bütün fənlərin və ümumi təhsil fəlsəfəsinin tərkib hissəsi kimi qurulmalıdır. Bu, məktəb proqramlarının yenidən nəzərdən keçirilməsini, müəllimlərin bu istiqamətdə hazırlığını və dərsliyin, materialların uyğunlaşdırılmasını tələb edir. Yəni qlobal təhsil konsepsiyası yalnız bir fənn və ya modul deyil, bütöv bir yanaşmadır - şagirdin dünyaya baxışını formalaşdıran kompleks sistemdir.

Milli səviyyədə qlobal təhsil necə inkişaf etdirilməlidir?

Qlobal təhsil anlayışı hər nə qədər beynəlxalq kontekstdə formalaşsa da, onun həyata keçirilməsi və davamlılığı yerli şəraitə uyğunlaşdırılmadan mümkün deyil. Hər bir ölkə bu konsepsiyanı öz milli-mədəni, sosial-iqtisadi və pedaqoji reallıqları fonunda mənimsəməli və tətbiq etməlidir. Azərbaycan da bu prosesin kənarında qala bilməz. Əksinə, ölkəmizin həm coğrafi mövqeyi, həm də mədəni kimliyi onu qlobal və lokal dəyərlərin kəsişdiyi bir məkana çevirir. Apardığımız təhsil islahatlarında dünyanın inkişaf etmiş təhsil məkanları ilə əlaqələr və əldə olunmuş innovativ təcrübələrin öyrənilərək ümumiləşdirilməsi və tədbiq olunması qlobal təhsil siyasəti ilə bağlı potensial imkanlarımızdan xəbər verir. Bu imkanları aşağıdakı məzmunda ümumiləşdirmək olar.

1. Milli kurikulumda qlobal dəyərlərin yeri
Son illərdə Azərbaycanın təhsil sistemində müəyyən yenilənmələr müşahidə olunur. Xüsusilə də milli kurikulumun tətbiqi ilə fənn proqramlarında şagirdyönümlü, bacarıq əsaslı yanaşmalar güclənmişdir. Lakin bu dəyişikliklərin qlobal təhsilin əsas məqsədlərinə tam cavab verdiyini demək çətindir. Qlobal təhsil sadəcə texniki bacarıqlar deyil, əxlaqi, sosial və vətəndaş məsuliyyətinə əsaslanan bir yanaşma tələb edir. Bu isə dərs proqramlarında daha çox qlobal problematikaya, multikultural dəyərlərə, sosial ədalət və ətraf mühit məsələlərinə yer ayrılmasını vacib edir.
2. Multikultural cəmiyyət və qlobal təhsil
Azərbaycanın multikultural cəmiyyət olması qlobal təhsil üçün əlverişli zəmin yaradır. Ölkədə müxtəlif millət və dinlərə mənsub insanlar bir arada yaşayır və bu, məktəb mühitində də əks olunur. Qlobal təhsilin təməl prinsiplərindən biri olan mədəni müxtəlifliyin qəbul olunması Azərbaycanın ictimai strukturu ilə uzlaşır. Bu mühitdən istifadə etməklə, məktəblərdə tolerantlıq, empati və mədəniyyətlərarası dialoq kimi mövzuların interaktiv formada öyrədilməsi mümkündür.
3. Milli-mənəvi dəyərlərlə qlobal dəyərlərin uzlaşdırılması
Qlobal təhsilin tətbiqi zamanı ən çox narahatlıq doğuran məsələlərdən biri - onun milli kimliyə və yerli dəyərlərə təsiridir. Bəzi cəmiyyətlərdə bu, qloballaşmanın milli adət-ənənələri sıradan çıxarma ehtimalı ilə əlaqələndirilir. Lakin burada əsas məsələ balansın tapılmasıdır. Qlobal təhsil milli kimliyi zəiflətmək yox, əksinə, fərdi öz mədəniyyətini tanıyaraq başqalarının mədəniyyətini də anlamağa sövq etməlidir. Başqa sözlə, “yerli olaraq düşün, qlobal olaraq davran” prinsipi əsas götürülməlidir.
Azərbaycan müstəqil dövlət kimi həm öz milli-mənəvi köklərinə sadiq qalır, həm də gənc nəslə qlobal məsuliyyət hissini aşılayır. Burada din, dil, ailə və vətənpərvərlik kimi dəyərlərlə insan hüquqları, ətraf mühitin qorunması və sosial ədalət kimi qlobal anlayışlar arasında qarşılıqlı əlaqə və tamamlama yaradılmalıdır.
4. Müəllim hazırlığı və peşəkar inkişaf
Qlobal təhsilin həyata keçirilməsində ən mühüm rol müəllimlərin üzərinə düşür. Onlar yalnız bilik ötürən deyil, həm də şagirdlərin dünyagörüşünü formalaşdıran əsas şəxsiyyətlərdir. Təəssüf ki, Azərbaycanda müəllim hazırlığı və ixtisasartırma proqramlarında hələ də qlobal təhsil kompetensiyaları geniş şəkildə yer almır.
Müəllimlər üçün xüsusi təlimlər təşkil olunmalı, onlara qlobal məsələlərin dərsə necə inteqrasiya olunması, mədəniyyətlərarası dialoqu necə təşviq etmək və şagirdlərdə empati bacarıqlarını necə inkişaf etdirmək kimi məsələlər praktiki şəkildə öyrədilməlidir.
5. Texnologiya və rəqəmsal resursların imkanları
Azərbaycanda təhsil sahəsində rəqəmsallaşma sürətlə inkişaf edir. Bu, qlobal təhsilin yayılması üçün əla fürsətlər yaradır. Onlayn platformalar vasitəsilə beynəlxalq layihələrdə iştirak, digər ölkə məktəbləri ilə əməkdaşlıq, virtual siniflər və beynəlxalq forumlar vasitəsilə şagirdlərin dünyagörüşünü genişləndirmək mümkündür. Bu imkanlar strateji şəkildə dəstəklənməli və genişləndirilməlidir.
Yekun olaraq demək olar ki, qlobal təhsil Azərbaycanın təhsil sistemində sadəcə yeni bir mövzu və ya fənn kimi deyil, bütün təlim-tərbiyə fəlsəfəsinin əsas elementi kimi qəbul olunmalıdır. Bu, bir tərəfdən ölkəmizi qlobal dünyaya daha yaxından bağlaya, digər tərəfdən isə gələcək nəsilləri həm vətəninə bağlı, həm də dünyaya açıq fərdlər kimi formalaşdıra bilər.